Çatı eğimi, suyun çatıda kalmadan akmasını sağlayan en temel tasarım kararıdır. Hesabın kendisi basit bir orandır; asıl mesele, hangi eğimin seçileceğidir.
Kısa cevap
Eğim, çatının yükseklik farkının yatay mesafeye oranıdır.
Eğim (%) = h / a × 100 · tan α = h / a
Örnek: yükseklik 2 m, yatay mesafe 5 m ise eğim %40, açı yaklaşık 21,8°'dir.
Örnek hesaplar
- h = 1 m, a = 4 m → %25 (≈ 14°)
- h = 2 m, a = 5 m → %40 (≈ 21,8°)
- h = 3 m, a = 5 m → %60 (≈ 31°)
- h = 5 m, a = 5 m → %100 (45°)
%100 eğimin 45 derece olduğunu hatırlamak, yüzde ile dereceyi karıştırmamak için pratik bir referanstır.
Eğimi belirleyen etkenler
1. Kaplama malzemesi
Her kaplama türünün, üreticisi tarafından tanımlanan bir asgari eğim değeri vardır. Bu değerin altına inildiğinde su, örtü altına sızabilir. Kiremit, metal panel, shingle ve membran çatılar için bu sınırlar farklıdır ve ürün teknik dokümanında belirtilir.
Bu nedenle eğim önce seçilip sonra kaplama aranmaz; ikisi birlikte kararlaştırılır.
2. Kar yükü
Kar yükü yüksek bölgelerde dik eğim, karın çatıda birikmesini azaltır. Ancak çok dik eğim, karın aniden kayarak düşmesine yol açabilir; bu durumda kar tutucu gerekir.
3. Rüzgâr
Rüzgâra açık konumlarda dik çatılar daha fazla rüzgâr yüküne maruz kalır. Kaplamanın mekanik tespiti bu yüzden önemlidir.
4. Çatı arası kullanımı
Çatı arası depo veya kullanılabilir hacim olarak düşünülüyorsa eğim ve mahya yüksekliği buna göre belirlenir.
5. İmar ve mimari kısıtlar
Plan notları çatı eğimine ve mahya yüksekliğine sınır getirebilir. Bitişik nizam yapılarda komşu yapıyla uyum da gözetilir.
Teras (düz) çatılarda eğim
Düz görünen teras çatılar da tamamen yatay değildir; suyun gidere yönelmesi için hafif bir eğim verilir. Bu eğim genellikle eğim betonu veya eğimli yalıtım levhalarıyla oluşturulur. Eğimin yetersiz olması, su birikmesine ve membran ömrünün kısalmasına yol açar.
Teras çatı katmanlarını Teras Çatılarda Su Yalıtımı Nasıl Yapılır? yazımızda ele aldık.
Yüzde – derece dönüşümü
Yüzde eğimi dereceye çevirmek için ters tanjant kullanılır: α = arctan(eğim / 100). Pratikte akılda tutulabilecek karşılıklar:
- %10 ≈ 5,7°
- %25 ≈ 14°
- %50 ≈ 26,6°
- %100 = 45°
Uyarı
Buradaki hesap, eğim kavramını anlatmak içindir. Çatının taşıyıcı sistemi, kesitleri ve kaplama tespiti; kar ve rüzgâr yükleri dikkate alınarak yetkili mühendis tarafından projelendirilmelidir.
Sık sorulan sorular
Çatı eğimi kaç derece olmalı?
Tek bir doğru değer yoktur. Eğim; kaplama malzemesinin izin verdiği aralık, bölgenin kar ve rüzgâr koşulları, çatı arası kullanımı ve imar kısıtlarına göre belirlenir.
%40 eğim kaç derece eder?
Yaklaşık 21,8 derecedir. Yüzde eğimi dereceye çevirmek için ters tanjant kullanılır.
Düz çatıda eğim olmaz mı?
Teras çatılarda da suyun gidere yönelmesi için hafif eğim verilir. Eğimsiz teras, su birikmesine ve yalıtım ömrünün kısalmasına yol açar.
