Depremden sonraki ilk saatlerde en sık sorulan soru, "eve girebilir miyim?" olur. Bu sorunun cevabı gözle yapılan hızlı bir bakışla verilemez; ancak bazı bulgular, hiçbir tereddüde yer bırakmadan girilmemesi gerektiğini gösterir.
Kısa cevap
Taşıyıcı elemanlarda (kolon, kiriş, perde) geniş çatlak, beton dökülmesi, donatının açığa çıkması, ezilme ya da binada gözle görülür eğilme varsa binaya girilmemeli ve yetkili birimlere bildirilmelidir. Girişin güvenli olup olmadığına, resmi hasar tespit çalışması karar verir.
Binaya girmeden önce: dışarıdan bakış
- Binanın duruşu. Gözle fark edilir bir eğilme, oturma veya kat yüksekliğinde azalma var mı?
- Zemin kat. Deprem hasarı en sık burada yoğunlaşır. Kolonlarda ezilme, şişme veya kırılma var mı?
- Çevre zemin. Bina çevresinde çökme, yarılma, temelin açığa çıkması, kaldırımda kırılma var mı?
- Komşu yapılarla ilişki. Binalar birbirine çarpmış (çekiçleme) mı? Derz aralıkları kapanmış mı?
- Cephe elemanları. Balkon korkuluğu, saçak, baca ve cephe kaplaması düşme riski taşıyor mu?
İçeride: taşıyıcı elemanlar
Aşağıdakiler ciddi bulgulardır ve uzman değerlendirmesi gerektirir:
- Kolon veya perdede çapraz (X biçimli) çatlaklar
- Kolon uçlarında (kiriş birleşimine yakın bölgede) ezilme, betonun ufalanması
- Beton parçalarının dökülüp donatının görünür hale gelmesi
- Donatının burkulmuş, dışa doğru açılmış olması
- Kolon-kiriş birleşim bölgesinde ayrışma veya kayma
- Kirişlerde açılmış, boydan boya ilerleyen çatlaklar
- Döşemede çökme veya belirgin eğilme
Daha az belirgin ama anlamlı işaretler
- Kapı ve pencerelerin aniden sıkışması. Daha önce rahat açılan doğramanın sıkışması, çerçevenin şekil değiştirdiğini gösterebilir.
- Fayans ve seramikte kabarma, patlama. Özellikle duvar-döşeme birleşimlerinde.
- Merdiven basamaklarında ayrışma. Merdiven, kaçış yolu olduğu için ayrıca önemlidir.
- Asansör kuyusunda sürtünme, kabinin takılması.
- Su ve doğalgaz tesisatında sızıntı belirtisi. Gaz kokusu varsa vana kapatılmalı, elektrik düğmesine dokunulmamalıdır.
Sıva çatlağı ile yapısal çatlağı ayırmak
Dolgu duvar ve sıva çatlakları çoğunlukla yüzeyseldir; ince ve düzensizdir, taşıyıcı elemanı kesmez. Taşıyıcı elemandaki çatlak ise genellikle daha geniştir, belirli bir yön izler ve elemanın kendisinde oluşur.
İki çatlak türünün ayrıntılı karşılaştırmasını Kolon Çatlağı ile Sıva Çatlağı Arasındaki Fark Nedir? yazımızda yaptık.
Yapılmaması gerekenler
- Hasarlı binaya eşya almak için "kısa süreliğine" girmek. Artçı sarsıntılar en büyük riski oluşturur.
- Çatlakları sıvayıp boyayarak kapatmak. Bu, hasar tespitini imkânsızlaştırır.
- Taşıyıcı elemanda kırma, delme veya kesme yapmak.
- İnternetteki fotoğraflarla karşılaştırıp kendi kendine "sağlam" kararı vermek.
Resmi hasar tespiti
Deprem sonrası dönemde ilgili kurumlar hasar tespit çalışması yürütür ve yapılar için sınıflandırma yapılır. Bu çalışmanın sonucuna itiraz süreci de bulunur. Süreçle ilgili duyurular AFAD, valilik ve belediyeler tarafından yapılır.
Hasar tespiti ile riskli yapı tespiti farklı işlemlerdir; ikincisi kentsel dönüşüm sürecinin başlangıcıdır.
Riskli yapı sürecini bu yazıda ele aldık.
Sık sorulan sorular
Depremden sonra eve ne zaman girilebilir?
Yapısal hasar belirtisi varsa girilmemelidir. Girişin güvenli olup olmadığı, yetkili birimlerce yapılan hasar tespiti sonucunda belirlenir.
Duvardaki çatlaklar binanın yıkılacağı anlamına gelir mi?
Hayır. Dolgu duvar ve sıva çatlaklarının büyük bölümü yüzeyseldir. Belirleyici olan, çatlağın taşıyıcı elemanda olup olmadığıdır.
Hasar tespiti ile riskli yapı tespiti aynı mı?
Hayır. Hasar tespiti, deprem sonrası yapının aldığı hasarı sınıflandırır. Riskli yapı tespiti ise lisanslı kuruluşlarca yapılan ve kentsel dönüşüm sürecini başlatan ayrı bir işlemdir.
Artçı sarsıntılar sırasında binaya girmek riskli mi?
Evet. Ana depremde zarar görmüş bir yapı, artçı sarsıntılarda çok daha kırılgandır. Bu nedenle 'kısa süreli' girişler bile ciddi risk taşır.
Kaynaklar
Bağlantılar kurumların resmî sayfalarına yönlendirir. Mevzuat ve uygulama zamanla değişebileceği için güncel durumu ilgili kurumdan teyit ediniz.
